Η ΄΄εποχή του κορονοιού΄΄: Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις και η ανάγκη της σύνδεσης και της διαπροσωπικής επαφής.
Το τελευταίο διάστημα ζούμε όλοι μια πρωτόγνωρη κατάσταση, μια νέα πραγματικότητα που μας έφερε αντιμέτωπους με νέα δεδομένα στην καθημερινότητά μας.
Για πρώτη φορά σε παγκόσμια κλίμακα βιώνουμε όλοι οι άνθρωποι, σε όλο τον πλανήτη την ίδια ΄΄απειλή΄΄: Ζούμε μια πανδημία. Ζούμε την πανδημία του κορονοιού! Ζούμε όλοι οι άνθρωποι και βιώνουμε την ίδια απειλή, τις απώλειες και την αιφνίδια αναχαίτιση της κανονικότητας. Ένα lock down, διακοπή όλων των δραστηριοτήτων και η σαφής οδηγία: ΄΄Μένουμε σπίτι΄΄. Η αποφυγή διαπροσωπικών επαφών, οι αποστάσεις που πρέπει να διατηρούμε μεταξύ μας και η απαγόρευση κυκλοφορίας είναι πραγματικά κάτι πρωτόγνωρο. Πόσοι από εμάς σκέφτηκαν ότι όλο αυτό που ζούμε μοιάζει με ταινία, με φιλμ επιστημονικής φαντασίας;
Η συνεχής ένδειξη ΄΄Μείνετε σπίτι΄΄ ακούγεται και προβάλλεται παντού και έχει γίνει πλέον κανόνας απαράβατος. Τα περιπολικά κάνουν περιπολίες για να ελέγχουν και να επιβάλλουν την τήρηση του περιορισμού κυκλοφορίας, γιατί είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για να ελέγξουμε την μετάδοση του ιού. Τα ΜΜΕ μεταδίδουν εικόνες από όλο το κόσμο σε σχέση με την εξέλιξη της πανδημίας. Στη γειτονική μας χώρα, στην Ιταλία θρηνούν ακόμα πολλά θύματα λόγω του ιού με πολύ υψηλά ποσοστά θνητότητας. Εικόνες με σωρούς, που δεν προλαβαίνουν να ενταφιαστούν και μαζεύονται κατά εκατοντάδες σε νεκροτομεία, άνθρωποι που πέθαναν μόνοι χωρίς τη δυνατότητα να αποχαιρετήσουν τους αγαπημένους τους, νοσοκομεία σε εμπόλεμη κατάσταση.. Οι γιατροί, νοσηλευτές και όλο το υγειονομικό προσωπικό αναδείχτηκαν δικαιολογημένα ΄΄ ήρωες΄΄ καθώς καταβάλλουν υπεράνθρωπες προσπάθειες να ανταποκριθούν στις τεράστιες ανάγκες, με όλο το έμψυχο δυναμικό τους και μάλιστα με αυτοθυσία. Κι όλα αυτά εν ελλείψει εξοπλισμού, κλινών, ΜΕΘ, προσωπικού ακόμα και απαραίτητων μέσων προστασίας (γάντια, μάσκες υψηλής προστασίας κ.α).
Και όλα αυτά όχι μόνο στη χώρα μας αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο και μάλιστα στις πιο ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου. Οι ελλείψεις στο δημόσιο σύστημα υγείας υπήρχαν, αναδείχτηκαν και έγιναν έντονα αισθητές. Αυτά τα ζητήματα είναι υπαρκτά και δεν είναι ΄΄αόρατος εχθρός΄΄, όπως αποκαλούν τον ιό. Κι όπως συμβαίνει σε μια κρίση, τα προβλήματα αναδεικνύονται πιο έντονα, οξύνονται και είναι ευκαιρία να τα δούμε καθαρά και να τα αντιμετωπίσουμε. Είναι επίσης, μια καλή αρχή να παραδεχτούμε ότι ζούμε μια κρίση, σε παγκόσμιο επίπεδο με σοβαρές επιπτώσεις ψυχοκοινωνικό επίπεδο και στις οποίες θα εστιάσουμε.
Οι οδηγίες ψυχολογικής στήριξης είναι αναμφισβήτητα χρήσιμες και η αξιοποίηση όλων των δυνατών μέσων για την στήριξη ευπαθών ομάδων αυτό το διάστημα κρίνεται αναγκαία και απαραίτητη. Υπάρχει ωστόσο κι ένας καταιγισμός από οδηγίες διαχείρισης της κρίσης και καταιγισμός πληροφόρησης σχετικά με τον ιό, την εξέλιξη, την έκταση της πανδημίας που μπορεί να οδηγήσει σε αποπροσανατολισμό και σύγχυση γι’ αυτό χρειάζεται να είμαστε προσεχτικοί ώστε να μην χαθούμε στον όγκο της πληροφορίας ή πανικοβληθούμε στην συνεχή έκθεση της απειλής που τόσο έντονα προβάλλεται από τα ΜΜΕ.
Εκφράσεις όπως ΄΄αόρατος εχθρός΄΄ μοιάζουν ακόμα πιο τρομαχτικές και απειλητικές. Θα ήταν χρήσιμο να εστιάσουμε σε αυτά που βιώνουμε, σε αυτά που καλούμαστε να διαχειριστούμε και αυτά που μπορούμε να ελέγξουμε. Η κρίση είναι εδώ. Την ζούμε και χρειάζεται να περάσουμε από κάποια στάδια για να καταφέρουμε να την διαχειριστούμε και να μάθουμε μέσα από όλη αυτή την εμπειρία.
Ας εστιάσουμε σε επιλεκτικές και έγκυρες πληροφορίες και ας εστιάσουμε κυρίως στον εαυτό μας, σε αυτό που ζούμε αυτή τη περίοδο. Η απειλή είναι αισθητή και βαθιά υπαρξιακή εφόσον πρόκειται για απειλή της ζωής μας και το φόβο (ασυνείδητα) του επερχόμενου θανάτου. Συναισθήματα όπως φόβος, αγωνία, άγχος, πανικός κάνουν έντονα την εμφάνισή τους μπροστά στην επικείμενη «απειλή», είναι δυσάρεστα, τρομαχτικά και δύσκολα να τα διαχειριστούμε.
Αυτό που έχει ωστόσο σημασία, ανεξάρτητα από τις ατομικές ιδιαιτερότητες του καθενός, είναι να μην παραμείνουμε αγκυλωμένοι σε αυτά τα συναισθήματα αλλά να τα διαβούμε όσο το δυνατόν πιο ελεύθερα και εποικοδομητικά ως το τέλος.
Το τέλος πρέπει να είναι ορατό, ως μια διέξοδος, ως η έξοδος μιας σήραγγας που όσο πλησιάζεις τόσο γίνεται ορατή και φωτεινή. Η κρίση, βιώνεται ως ανατροπή, επιφέρει απώλειες και έχει κάποια στάδια Ας δούμε συνοπτικά αυτά τα στάδια:
Το πρώτο στάδιο, που ήδη πιθανόν να έχουμε περάσει (ή να βρισκόμαστε σε αυτό) είναι εκφράζεται με άρνηση και αποφυγή πχ. των περιοριστικών μέτρων, με πανικό, πχ. να τρέξουμε στο super market να αποθηκεύσουμε όσα πιο πολλά αγαθά μπορούμε κλπ.
Το δεύτερο στάδιο είναι ο θυμός: ΄΄Μας αναγκάζουν να μένουμε σπίτι, μας διέκοψαν όλες τις δραστηριότητες΄΄(φυσικά, πολλοί άνθρωποι εύλογα θύμωσαν καθώς έχασαν την δουλειά τους ή κινδυνεύει η επιχείρησή τους).
Το τρίτο στάδιο αφορά στην διαπραγμάτευση: ΄΄Εντάξει, αν μείνω σπίτι και προσέχω για δύο εβδομάδες, όλα θα πάνε καλά, έτσι;΄΄
Το τέταρτο στάδιο χαρακτηρίζεται από θλίψη, όπου κυριαρχούν καταθλιπτικές ή αδιέξοδες σκέψεις και διάθεση όπως ΄΄δεν θα τελειώσει ποτέ αυτό΄΄, ΄΄αισθάνομαι χάλια΄΄ κλπ
Το τελευταίο στάδιο της αποδοχής εστιάζει σε αυτό που συμβαίνει πραγματικά, στη συνειδητοποίηση και την παραδοχή συναισθημάτων- ακόμα και δυσάρεστων- αλλά στην αναγνώριση ότι είναι ανθρώπινα και φυσιολογικά όπως πχ. φόβος, αγωνία, θλίψη.
Σε αυτό το στάδιο μπορούμε να καθιερώσουμε μια καθημερινότητα και μια ρουτίνα στην οποία νιώθουμε πιο ασφαλείς και δημιουργικοί.
Για να διανύσουμε όλα αυτά τα στάδια, χρειάζεται να είμαστε επικεντρωμένοι στο παρόν.
Η αβεβαιότητα είναι ο μεγαλύτερος υπαρξιακός φόβος και το άγνωστο δεν μπορούμε να το διαχειριστούμε. Είναι πολύ σημαντικό επομένως, να εστιάσουμε στο παρόν, σε αυτά που έχουμε, που μπορούμε να κάνουμε, στις δυνατότητές μας, στα αποθέματά μας. Παράδειγμα: Μπορούμε να ονομάσουμε κάποια αντικείμενα στο δωμάτιο: Υπάρχει ένας υπολογιστής, μια καρέκλα, ένα τραπέζι και μια κούπα καφέ. Είναι τόσο απλό. Να εστιάσουμε στην αναπνοή μας. Να συνειδητοποιήσουμε ότι την παρούσα στιγμή, τίποτα από αυτά που περιμέναμε, δεν έχει συμβεί. Αυτή τη στιγμή, είμαστε εντάξει. Έχουμε τα απαραίτητα. Ας χρησιμοποιήσουμε τις αισθήσεις μας και να εστιάσουμε τι νιώθουμε. Αυτό πραγματικά θα βοηθήσει να αναγνωρίσουμε που βρισκόμαστε, να εστιάσουμε στις ανάγκες μας, να κάνουμε επαφή με τον εαυτό μας και το περιβάλλον. Αυτός είναι ο κύκλος της εμπειρίας που πρέπει να διανύσουμε αρχικά και η επικέντρωση στο παρόν έχει όλα όσα χρειαζόμαστε: τα αποθέματα του παρελθόντος, τις διαθέσιμες πηγές του παρόντος και το βλέμμα στο στόχο που μας κινητοποιεί να βρούμε τις δυνάμεις για να το πετύχουμε.
Όπως αναφέρθηκε πριν, η εποχή του κορονοιού, η ανατροπή των αυτονόητων επέφερε μεγάλο κλονισμό σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο και απώλειες με κυρίαρχη την αποφυγή της διαπροσωπικής επαφής. Πώς το διαχειριζόμαστε αυτό; Και ποιες θα είναι πιθανά οι ψυχικές επιπτώσεις; Σίγουρα, νιώθουμε την ανάγκη να επικοινωνούμε κι αυτή η ανάγκη κυριαρχεί και μας κατευθύνει. Η αξιοποίηση των τεχνολογικών μέσων ( βιντεοκλήσεις, τηλεδιασκέψεις, skype), το διαδίκτυο και όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που χρησιμοποιούμε, είναι ένας τρόπος να επικοινωνήσουμε.
Είναι η ανάγκη μας να εκφράσουμε τις φωνές μας στο πεδίο, να ακουστούμε, να αγγιχτούμε έστω εικονικά ή φαντασιωσικά. Επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε ένα πλέγμα που δημιουργεί νήματα για να συνδέει τις συναισθηματικές αντηχήσεις που διαφορετικά θα γινόντουσαν χαοτικές. Επιθυμούμε να δημιουργήσουμε δυνατότητες, γιατί τα βιώματα μπορεί να εγκατασταθούν, να εγγραφούν στον καθένα με διαφορετικό τρόπο, πρέπει όμως να μοιραστούν.
Τα βιώματα και δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση, χωρίς στηρίγματα, χωρίς έδαφος, χωρίς κρατήματά. Ο φόβος, η αγωνία, η αβεβαιότητα αλλά και η ελπίδα, δεν πρέπει να αποτελεί ατομική υπόθεση προς διαχείριση. Πρέπει να εμπεριέχονται, να εισακούγονται, να κατανοούνται, να μοιράζονται. Η αφήγηση και το μοίρασμα δημιουργεί μορφές, οι οποίες είναι ικανές να μας κρατήσουν μαζί, να μας συνδέσουν με τους άλλους.
Την έκφραση και το μοίρασμα των βιωμάτων φροντίζουμε στην πρόληψη των εξαρτήσεων και στην προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας και τη δημιουργία ενός πλέγματος υποστηρικτικού που θα μας κρατήσει συνδεδεμένους αυτή τη δύσκολή περίοδο.
Συνεχίζεται….
